Vandaag is het 2 jaar geleden dat de aardbeving in Haïti plaatsvond. Rond 5 uur in de middag (23:00 in NL) schudde de aarde gedurende 35 seconden. Daarna was Port-au-Prince veranderd in een grote puinhoop en gehuld in een enorme stofwolk. Twee jaar later, en zo’n 2 Miljard USD verder, vraagt men zich af, wat is er nu veranderd ? Waarom wonen er nog meer dan een half miljoen mensen in tenten ? Waarom zijn er nog vrijwel geen definitieve huizen gebouwd ? Allemaal terechte vragen, maar volgens mij geen reden om erg negatief over Haïti te zijn.
Vanuit mijn ervaring de afgelopen 2 jaar som ik een paar positieve en negatieve punten op. Het is maar een korte lijst, je kunt er veel meer details aan toevoegen, maar hier komt het op neer.
Wat is er bereikt ?
- Ruim 50% van het puin is geruimd. Dat is voor een chaotische stad als Port-au-Prince een enorme prestatie en beter dan gemiddeld op wereldschaal.
- 66% van de mensen die in een tentenkamp woonden is weer naar een huis vertrokken.
- Er is een regering die redelijk stabiel lijkt en die inzet op investeringen, onderwijs en wederopbouw.
- Er is een systeem van “gratis” onderwijs ingevoerd waardoor nu al ruim 700.000 kinderen onderwijs krijgen die eerder buiten de boot vielen.
- Veel wegen zijn verbeterd.
- Grote stukken land zijn aangewezen (onteigend) om huizen op te bouwen.
Wat gaat nog niet goed ?
- Haïti blijft vooralsnog een corrupt land. Op de internationale index scoorde het land onlangs plaatsje 174 (gedeeld met Irak) van de 183 landen. Hier is enige ruimte voor verbetering.
- Teveel geld komt terug bij donoren of bij commerciële organisaties uit de landen van de donoren (“gebonden hulp”). Minder dan 2,5% van alle geld komt bij Haïtiaanse bedrijven.
- De lokale bevolking is nog onvoldoende betrokken bij de wederopbouw. Snel geld uitgeven is niet zo moeilijk maar het is beter om het te laten doen onder lokale controle en met lokale inzet.
- De bureaucratie is enorm. Gedeeltelijk uit angst voor corruptie, gedeeltelijk omdat Haïti een sterk hiërarchische cultuur heeft waarin het niet gebruikelijk is om verantwoordelijkheid te delegeren en te nemen.
- Mede om bovengenoemde redenen is de overheid nauwelijks betrokken bij de wederopbouw. Haïti lijkt op een enorm project met een miljarden budget zonder projectmanager. Er is heel veel behoefte aan coördinatie en duidelijke verantwoording.
- Er leven inderdaad nog 500.000 mensen onder erbarmelijke omstandigheden in tentenkampen maar je moet daarbij wel bedenken dat de omstandigheden in de meeste gevallen niet slechter (soms beter) zijn dan in de situatie vóór de aardbeving. Ook toen waren er al heel veel mensen die geen huur konden betalen.
Ontwikkeling
Echte verbetering moet komen van economische groei. Als je aan een Haïtiaan in een tent vraagt waaraan hij behoefte heeft zegt 53% “een baan”, en 13% noemt een huis als eerste vereiste. Als er banen komen, komen er ook huizen. Als er banen komen gaan mensen belasting betalen en krijgt de overheid ook meer geld. Als de overheid meer geld heeft krijgt ze ook meer verantwoordelijkheid en zal de democratische controle verbeteren zodat de corruptie minder wordt enz enz…
Ik weet dat er in “ontwikkelingsland” verschillend gedacht wordt over de “armoedeval” maar ik ben van mening dat investeringen in Haïti het hardst nodig zijn. De overheid moet daarbij een controlerende taak hebben (daar ligt mijns inziens de grootste uitdaging om te helpen voor NGO’s) om te voorkomen dat alles aan de “vrije markt” wordt overgelaten. Als dat gebeurt zal het aandeel van Haïtiaanse bedrijven nooit hoger dan die 2,5% komen, zal Haïti nooit kunnen concurreren met eigen rijst, koffie … blijft een minimumloon van 5 USD per dag het hoogst haalbare.
Haïti is een land vol positief denkende, welwillende en (als het kan) hardwerkende mensen. Het ligt in één van de mooiste gebieden op aarde. Het wordt niet “gehinderd” door de aanwezigheid van grondstoffen, de grenzen zijn wijd open voor export, er zijn geen rassen-conflicten, kortom er is hoop voor Haïti !
