"When darkness comes, and pain is all around...". Water speelt een grote rol in Troubled Water van de Noorse regisseur Erik Poppe. Water als bron van dood en leven, smerig en schoon water, doop en tranen. Met grote levensvragen als hoofdthema: Bestaat God, Waar komt het kwaad vandaan ? Is vergeving en verzoening mogelijk ? Alles omlijst met schitterend orgelspel van componist Iver Kleive en een indrukwekkende orgelversie van "Bridge over Troubled Water".
Vrij
Jan Thomas (Pål Sverre Valheim Hagen) komt vervroegd vrij uit de gevangenis. Hij was veroordeeld vanwege zijn aandeel in de moord op een klein jongetje, Isak. Het lichaam van het kind is nooit gevonden dus niemand weet precies wat er gebeurd is die middag. Jan heeft in de gevangenis leren orgelspelen en hij vindt een baan als organist in een kerk in Oslo. Zijn prachtige spel ontroert alle bezoekers. Ook pastor Anna (Ellen Dorrit Petersen) is diep onder de indruk van de stille jongen en het duurt niet lang of Jan en Anna krijgen een relatie. Het zoontje van Anna, Jens, lijkt als twee druppels water op het verdwenen kind.
Agnes (Trine Dyrholm), de moeder van Isak, bezoekt met haar schoolklas de kerk. Ze kan haar ogen niet geloven maar in de organist herkent ze de moordenaar van haar zoontje. Agnes is geobsedeerd door Jan en zij gaat al zijn gangen na in de hoop meer te weten te komen over het lot van haar verdwenen kind.
Perspectief
Erik Poppe vertelt het verhaal eerst vanuit het perspectief van Jan. Hoe hij eenzaam en alleen de kerk bezoekt, hoe hij zijn emoties uit op het enorme kerkorgel en hoe hij probeert zijn leven een beetje op orde krijgen. De verhouding met Anna betekent dat hij via haar zoontje Jens dagelijks wordt geconfronteerd met zijn verschrikkelijke verleden.
In het tweede deel van de film vertelt Poppe het verhaal vanuit het perspectief van Agnes. Zij lijkt gelukkig met haar man en twee aangenomen dochtertjes. Maar haar pijn en verdriet liggen dicht onder de oppervlakte. Het kind is nooit gevonden en ze is wanhopig op zoek naar antwoorden. Ze stalkt Jan Thomas maar durft hem niet rechtstreeks aan te spreken. Het gezinsleven en het huwelijk van Jon en Agnes komen onder grote spanning wanneer Jan probeert hen thuis te bezoeken. Jon verzwijgt het bezoek voor Agnes en besluit zelfs een baan in Denemarken te nemen zodat ze kunnen verhuizen.
Thematiek
Veel van de opbouw en de thematiek in de film is afkomstig uit het werk van Ingmar Bergman. Net als Bergman stelt Poppe grote vragen als Bestaat God? Waar komt het Kwaad vandaan? Heeft God de hand in het Kwaad? Is verzoening in dit leven mogelijk? Jan is de zoeker. Net als Antonius Block in Het zevende zegel kent hij het kwaad van dichtbij maar weet hij niet hoe hij er mee om moet gaan. Anna is de gelovige. Zij vertrouwt op God en is er van overtuigd dat God een hand heeft in het kwaad, al weet ze niet hoe dat werkt. Ze gelooft in een God "waarvan het bestaan nog bewezen moet worden", ook al weer een rechtstreekse verwijzing naar Bergman die niet kon geloven omdat hij geen bewijs kon vinden.
Ook in de beelden vind je veel Bergman-effecten terug: de openingsshot met de close-up van stromend water komt vaak voor. De avondmaalsviering in de kerk lijkt een rechtstreekse kopie van het tafereel in Avondmaalsgasten en de close-ups van de gezichten, wazig en als door tranen heen, leveren ook een herkenbaar beeld.
Anders dan Bergman laat Poppe zijn film niet niet eindigen in een wanhopige trieste leegte. Niet dat alles is opgelost, integendeel. Maar in de uiteindelijke ontmoeting tussen Agnes en Jan Thomas komt een vorm van verzoening tot stand. Het gebaar waarmee zij vol van haar angst, pijn en walging toch zijn gezicht aanraakt is ontroerend.
De Noorse titel "De Usynlige" verwijst zowel naar het woord "Deus" (God) als naar "De onzienlijke", de onzichtbare, de onbewijsbare, de "gans andere". De film is een mooie illustratie van het feit dat het leven niet maakbaar is. En ook dat over grote schuld en veel pijn een "Bridge over Troubled Water" gespannen is door Jezus Christus. Hij geeft daarmee steun en inhoud aan het begrip verzoening.
Reacties